Domek dla owadów stawiany jest przeważnie z myślą o pszczołach. Jednak mnogość dziurek i różnorodnych średnic staje się kusząca także dla innych żądłówek. Dlatego też cieszyć się możemy w nich obecnością osowatych czy grzebaczowatych. Dziś bohaterem wpisu będzie upieńkowiec białokropek (Agenioideus cinctellus), przedstawiciel nastecznikowatych.
Wygląd
Jest niewielkim owadem, którego możemy obserwować od maja do września (dwa pokolenia). Wielkość samicy to 3,5-6,5 mm, a samca 3,5-5,5 mm. Charakterystyczną cechą tego gatunku jest owalna plamka na wewnętrznej krawędzi oka. Kolor odnóży jest zmienny.
Gniazdowanie upieńkowca białokropka (Agenioideus cinctellus)
Na miejsca gniazdowania wybiera wszelkiego rodzaju ciepłe i suche szczeliny, puste wnęki, istniejące otwory, nawet muszle. Gatunek ten występuje w Europie w siedliskach suchych, ale pojawia się także na terenach zamieszkałych przez ludzi, w ogrodach.
Budowa gniazda
Upieńkowiec białokropek (Agenioideus cinctellus) dla swojego potomstwa poluje na pająki – głównie skakunowate (Salticidae), rzadziej ukośnikowate (Thomisidae).
Często obserwowałam go porzucającego tymczasowo zdobycz, a następnie szukającego odpowiedniego miejsca do przetransportowania swojej ofiary. Jednak odnoszę wrażenie, że nie jest zbyt wymagający pod względem wyboru otworu na gniazdo. Dlaczego? Po sprawdzeniu rurek wracał po swoją ofiarę i przenosił ją w zupełnie inne miejsce, niż te które sprawdzał. A gdy okazywało się, że pająk nie pasuje do średnicy wybranego gniazda, zajmował pierwsze lepsze o odpowiedniej średnicy.
Samica przynosi sparaliżowanego jadem, wciąż żywego pająka, po czym składa na nim jajo. W jednym gnieździe często rozwija się jedna lub klika larw. Po złożeniu jaj wejście do gniazda od razu zostaje zabezpieczone różnymi materiałami, które akurat są dostępne w pobliżu. Gdy obserwowałam upieńkowca białokropka (Agenioideus cinctellus) w domku, w którym gniazdują murarki żmijowcowe, zamykał gniazda rdzeniem z czarnego bzu i kawałkami gliny pozostałymi po wygryzieniu się pszczół, natomiast w domku zamieszkałym przez miesierki – swoje gniazda zamykał porzuconymi przez nie kawałkami liści.
Gniazdo
Upieńkowiec, jak inne nastecznikowate, jest niezwykle szybki i sprawnie się porusza. Stąd bardzo trudno zrobić mu zdjęcie, gdy niesie materiał do budowy gniazda. Transport takiego ładunku to piękne widowisko, bo też i gniazdo jest niezwykłe. Gniazda zakładane w rurkach w domku dla owadów, wypełniane są kawałkami gliny pozostawionymi przez murarki wygryzające się z gniazda, włóknami trzciny, częściami martwych zwierząt, a nawet odchodami pszczół. Wszystkim, co znajdzie w okolicy. Jeżeli szukacie kogoś do sprzątania w domku, to ten gatunek jest idealnym pracownikiem.
Wnętrze gniazda upieńkowca białokropka (Agenioideus cinctellus)
Jeszcze wygląd całego gniazda upieńkowca:
Amfora z pokrywką albo kurze jajka
Jeżeli nadal nie uważacie, że jest to wart uwagi gatunek, to poniższe zdjęcia powinny Was już ostatecznie przekonać. Zobaczcie kokony w powiększeniu i zwróćcie uwagę, jak równo i czysto są otwierane przez wychodzące na świat nowe pokolenie. Cóż za precyzja cięcia!
I co sądzicie? Dla mnie bomba!
Upieńkowiec białokropek na filmie
Postanowiłam sfilmować tego gagatka, żeby pokazać Wam jak wyszukuje materiał do budowy gniazda i jak sprawnie się porusza. Film robiłam w zeszłym roku, kiedy jeszcze nie opanowałam dość dobrze ustawień, więc nie wiem, jaki odbiór będzie na komórkach, ale myślę, że na większych ekranach film będzie się dobrze oglądać. Dlatego zapraszam przed monitory czy telewizory. Zwróćcie przy okazji uwagę na mistrzów drugiego planu – mrówki. Może kiedyś doczekają się osobnego artykułu, bo niektóre gatunki odwiedzają domek w poszukiwaniu łupu, a niektóre nawet w nim gniazdują i też zamykają rurki ciekawymi materiałami. Ale wróćmy do upieńkowca i filmu:
Pasożyty
Pasożytem upieńkowca jest kołowatek plamisty (Ceropales maculata). Gatunek ten przepędza nastecznika transportującego pająka, a następnie podrzuca swoje jajo na zdobycz upieńkowca. Gdy samica po pewnym czasie wraca po swój porzucony ładunek, nieświadomie transportuje go do swojego gniazda wraz jajem pasożytniczej żądłówki. W gnieździe pasożytnicza larwa zjada jajo żywiciela i zgromadzone zapasy.
Na zakończenie
Znalazłam ciekawy film, gdzie można dokładnie przyjrzeć się rozwojowi upieńkowca. Warto obejrzeć, bo to ciekawe nagrania i możemy zobaczyć, jak wygląda kokon tego gatunku.
Jeszcze na zakończenie chciałabym podziękować wszystkim, którzy podsyłają mi zdjęcia znalezionych przez siebie gniazd. Często zagadką jest, jaki gatunek zbudował takie gniazdo i skłania mnie to zawsze do wertowania książek, poszukiwania różnych prac, dzięki czemu wiele się uczę. Dzięki Dobrzy Ludzie!
Oznaczenie owadów: Darek Ogrodnik
Źródła i dodatkowa lektura
- Spider Wasps: Hymenoptera ; Pompilidae (Handbooks for the Identification of British Insects, Vol 6, Part 4)
- Bogdan Wiśniowski, Spider-hunting wasps (Hymenoptera: Pompilidae) of Poland, Ojców 2009.
- Rolf Witt, Wespen: beobachten, bestimmen, Augsburg 1998.
- Heiko Bellmann, Błonkówki. Przewodnik entomologa, Warszawa 2011.
